Nga: Wenran Jiang – Al Jazeera
Vizita shtetërore e presidentit kinez Xi Jinping në Shtetet e Bashkuara erdhi me gjithë ceremoninë e zakonshme: një fluturim demonstrues i avionëve B-2, panda dhe një dolli e stilit të epokës së Nixonit. Por për këdo që e ndiqte nga Jugu Global, spektakli ishte dytësor. Më e rëndësishme ishte theksi i Pekinit mbi “stabilitetin strategjik konstruktiv” në marrëdhëniet me Uashingtonin. Për kryeqytetet nga Riadi te Nju Delhi dhe Xhakarta, samiti ofroi një pamje të mënyrës se si mund t’i menaxhojnë marrëdhëniet me dy fuqitë gjatë pjesës tjetër të kësaj dekade.
Pekini doli nga samiti duke ofruar mbështetje diplomatike pa u përfshirë ushtarakisht. Uashingtoni, në të kundërt, erdhi në takim tashmë i përfshirë në luftën gati shtatëmujore SHBA-Izrael kundër Iranit, duke ushtruar presion mbi aleatët për çështjet tregtare, duke rikonfirmuar dominimin amerikan në Amerikën Latine dhe duke kërkuar që Jugu Global të zgjedhë anë në përpjekjen e tij për të frenuar Kinën. E gjithë kjo ndodhi ndërsa vetë Trump ngriti dolli me Xi-n dhe e cilësoi samitin si sukses. Për qeveritë në të gjithë Jugun Global, të cilave u kërkohet të distancohen nga Pekini, ky kontrast nuk do të kalojë pa u vënë re.
Lindja e Mesme: Avantazhi i Kinës
Askund kjo nuk është më e qartë sesa në Gjirin Persik. Trump dëshiron që Kina, partneri më i madh tregtar i Teheranit, të ndihmojë në rihapjen e Ngushticës së Hormuzit, e cila është bllokuar që prej fillimit të luftës SHBA-Izrael kundër Iranit në shkurt. Xi mbështeti rikthimin e një armëpushimi dhe zhvillimin eventual të bisedimeve të paqes, por përmbledhja zyrtare kineze e takimit nuk ofroi detaje mbi rihapjen e ngushticës dhe asnjë angazhim për të ushtruar presion ndaj Iranit. Pekini duket i vendosur të ruajë hapësirën e tij për manovrim.
Për Riadin, Abu Dhabin dhe Dohën, kjo sjell avantazhe të dukshme. Kina mund t’i telefonojë Teheranit, të bëjë një deklaratë në OKB ose të ofrojë ndërmjetësim, të gjitha këto pa vendosur as edhe një ushtar në terren dhe pa kërkuar një bazë ushtarake. Ndërkohë, Uashingtoni është palë e drejtpërdrejtë në luftë dhe besueshmëria e tij si garantues i sigurisë është dobësuar nga vetë kriza në krijimin e së cilës ka ndihmuar. Kryeqytetet e Gjirit tashmë po përshtatin strategjinë e tyre: të qëndrojnë nën ombrellën amerikane për pajisjet ushtarake, por të mbajnë një alternativë përmes Pekinit për menaxhimin diplomatik të krizave dhe stabilitetin e tregjeve energjetike. Me fjalë të tjera, dobia e Kinës qëndron pjesërisht në faktin se ajo nuk po lufton luftërat në të cilat është përfshirë Uashingtoni.
Kjo llogaritje shtrihet edhe në pjesën tjetër të rajonit. Për Irakun, Egjiptin dhe Algjerinë, të cilët po shohin rritjen e çmimeve të energjisë dhe bllokimin e rrugëve detare, përmbajtja e Kinës ka tërheqjen e saj. Jugu Global nuk ka nevojë për një tjetër fuqi të madhe që t’i bashkohet luftës; ka nevojë për dikë që mund të flasë me të gjitha palët pa qëlluar. Pekini po pozicionohet për të luajtur këtë rol.
Përballja me paparashikueshmërinë e Trumpit
Për qeveritë e tjera në të gjithë Jugun Global, kjo krijon një sërë zgjedhjesh të vështira. Atyre u kërkohet të distancohen nga Kina, edhe pse vetë Trump po rikthehet në angazhimin me Pekinin. Atyre u kërkohet të përballojnë tarifat dhe goditjet ndaj zinxhirëve të furnizimit, ndërsa Uashingtoni dhe Pekini zgjasin armëpushimin e tyre tregtar edhe për dy muaj të tjerë. Rezultati është një ndjesi në rritje se vendeve të tjera u kërkohet të mbajnë kostot e rivalitetit mes fuqive të mëdha, ndërsa Uashingtoni dhe Pekini ruajnë lirinë për të negociuar me njëri-tjetrin.
Përgjigjja tashmë është e dukshme. India po thellon balancimin e saj multipolar, duke blerë naftë ruse, ndërkohë që kërkon teknologji amerikane dhe investime kineze. Indonezia vazhdon politikën e saj të jashtme “të lirë dhe aktive”, duke nënshkruar marrëveshje mbrojtjeje si me Uashingtonin, ashtu edhe me Pekinin. Afrika e Jugut dhe Brazili përdorin platformat e BRICS-it për të mbajtur hapësirë manovrimi, jo si gjeste anti-perëndimore, por si një lloj sigurimi ndaj një sistemi ku të tjerët vendosin rregullat. Samiti nuk e shkaktoi këtë strategji balancimi, por ka gjasa ta përforcojë atë.
Inteligjenca artificiale dhe kush i shkruan rregullat
Inteligjenca artificiale ngre një problem tjetër për Jugun Global: kush do të vendosë rregullat? Theksi i Xi-së mbi “kontrollin njerëzor” dhe rezistenca e Trumpit ndaj masave të reja mbrojtëse për inteligjencën artificiale përfaqësojnë dy vizione konkurruese, por asnjëri nuk është konceptuar duke vendosur në qendër interesat e vendeve të Jugut Global.
Të dyja palët kanë rënë dakord të vazhdojnë një dialog të ri mbi inteligjencën artificiale dhe po diskutojnë një mekanizëm për njoftimin e incidenteve, por nuk ekzistojnë rregulla detyruese. Shumë vende do të mbeten të varura nga sistemet e inteligjencës artificiale, infrastruktura dhe standardet e zhvilluara diku tjetër, me ndikim të kufizuar në përcaktimin e normave që do t’i qeverisin ato. Modeli shtetëror kinez mund të duket më tërheqës sesa alternativa amerikane e udhëhequr nga korporatat, por edhe ai mbetet një tjetër formë varësie.
Megjithatë, Jugu Global nuk është krejtësisht pasiv. India po ndërton modele të mëdha gjuhësore të zhvilluara brenda vendit dhe po eksporton modelin e saj të infrastrukturës publike digjitale; Emiratet e Bashkuara Arabe janë pozicionuar si një qendër e rëndësishme e inteligjencës artificiale; ndërsa Bashkimi Afrikan po promovon korniza për sovranitetin e të dhënave, që synojnë t’u japin shteteve afrikane kontroll më të madh mbi të dhënat dhe infrastrukturën e tyre digjitale.
Këto përpjekje janë ende në fazat fillestare, por tregojnë një vendosmëri për të shmangur një zgjedhje të thjeshtë mes modeleve amerikane dhe kineze. Pekini është përpjekur ta institucionalizojë vizionin e tij, duke nisur Iniciativën Globale për Qeverisjen e Inteligjencës Artificiale dhe duke ndihmuar në krijimin e Organizatës Botërore për Bashkëpunimin në Inteligjencën Artificiale, marrëveshja themeluese e së cilës u nënshkrua nga 29 vende në Shangai në korrik.
Për disa vende, kjo ofron një alternativë ndaj kornizave perëndimore; për të tjera, ajo thjesht zëvendëson një varësi me një tjetër. Pyetja është nëse vendet e Jugut Global mund të koordinohen mjaftueshëm fuqishëm për t’i formësuar vetë rregullat.
Përtej ceremonisë, mesazhi më i gjerë i samitit tashmë është i qartë. Uashingtoni siguroi fotografitë dhe një armëpushim të përkohshëm tarifor; Pekini siguroi diçka më strategjike: njohjen e kushteve sipas të cilave dëshiron që marrëdhënia të menaxhohet. Për qeveritë në të gjithë Jugun Global, takimi përforcoi një qasje që shumë prej tyre tashmë po ndjekin: të shmangin zgjedhjen e një pale kur është e mundur, të ruajnë lidhjet me të dyja fuqitë dhe të përdorin konkurrencën mes tyre për të ruajtur hapësirën e vet të manovrimit.
Rivaliteti mes fuqive të mëdha, sipas kushteve të Pekinit, nuk është paqe. Por për kryeqytetet nga Riadi deri në Xhakartë, hapësira mes Uashingtonit dhe Pekinit mund të krijojë gjithashtu mundësi për të ndërtuar ndikim dhe për të ndjekur interesat e tyre. Sfida është të sigurohet që marrëveshjet e ardhshme mes dy fuqive të mos bëjnë që të gjithë të tjerët thjesht të përballojnë pasojat.
