Mobingu në vendin e punës: Çfarë konsiderohet shqetësim psikik dhe si mbrohen punëtorët me ligj?
Poshtërimi i vazhdueshëm, fyerjet, nënçmimi, izolimi nga kolegët ose krijimi i qëllimshëm i një atmosfere të pakëndshme në punë mund të jenë pjesë e shqetësimit psikik në vendin e punës, i njohur si mobing. Ligji për Marrëdhëniet e Punës e ndalon këtë formë të sjelljes, ndërsa punëtorët kanë të drejtë të kërkojnë mbrojtje juridike.
Një punëtor që çdo ditë shkon në punë me frikën nga eprori, i cili vazhdimisht përballet me poshtërime, fyerje ose injorim të qëllimshëm nga kolegët, mund të jetë duke u përballur me shumë më tepër sesa mospajtime të zakonshme në vendin e punës.
Kur sjellja negative përsëritet, cenon dinjitetin dhe integritetin e të punësuarit dhe krijon një atmosferë armiqësore, poshtëruese ose fyese, mund të bëhet fjalë për mobing.
Shqetësimi psikik në vendin e punës është i ndaluar me Ligjin për Marrëdhëniet e Punës, ndërsa mbrojtja rregullohet më hollësisht edhe me Ligjin e veçantë për Mbrojtjen nga Ngacmimi në Vendin e Punës.
Çfarë konsiderohet mobing sipas ligjit?
Neni 9-a i Ligjit për Marrëdhëniet e Punës parasheh ndalimin e çdo forme të shqetësimit psikik në vendin e punës, përkatësisht mobingut.
Sipas këtij neni, mobingu paraqet sjellje negative nga një individ ose grup, e cila përsëritet shpesh, së paku për një periudhë prej gjashtë muajsh, dhe përbën cenim të dinjitetit, integritetit, reputacionit dhe nderit të të punësuarve.
Një sjellje e tillë mund të shkaktojë frikë ose të krijojë një atmosferë armiqësore, poshtëruese apo fyese, ndërsa qëllimi përfundimtar mund të jetë ndërprerja e marrëdhënies së punës ose detyrimi i punëtorit që vetë ta braktisë vendin e punës.
Është e rëndësishme të dihet se Ligji i veçantë për Mbrojtjen nga Ngacmimi në Vendin e Punës ka përkufizimin e vet për shqetësimin psikik, ku theksohet përsëritja, vazhdimësia dhe sistematikiteti i sjelljes negative. Për këtë arsye, vlerësimi juridik i një rasti konkret duhet të marrë parasysh të dy ligjet.
Cilat sjellje mund të konsiderohen mobing?
Mobingu mund të shfaqet në forma të ndryshme. Ndonjëherë bëhet fjalë për fyerje dhe poshtërime të hapura, ndërsa në raste të tjera për veprime më të fshehta, përmes të cilave punëtori izolohet gradualisht ose vihet në pozitë të pafavorshme.
Disa nga shembujt janë:
Nënçmimi dhe fyerja e vazhdueshme e punëtorit para kolegëve.
Injorimi i qëllimshëm dhe përjashtimi nga komunikimi në kolektivin e punës.
Kritikat dhe akuzat e vazhdueshme, pa arsye të bazuar.
Caktimi i detyrave poshtëruese ose të papërshtatshme.
Pengimi i qëllimshëm i punëtorit për t’i kryer detyrimet e tij të punës.
Krijimi i vazhdueshëm i presionit me qëllim që punëtori të japë dorëheqje.
Përhapja e informacioneve negative dhe dëmtimi i reputacionit profesional të të punësuarit.
Megjithatë, jo çdo sjellje e pakëndshme ose mospajtim në vendin e punës përbën automatikisht mobing. Është e rëndësishme të përcaktohen shpeshtësia, vazhdimësia, rrethanat dhe pasojat e sjelljes.
Kush mund të ushtrojë mobing?
Shumë njerëz mobingun e lidhin ekskluzivisht me eprorët dhe drejtuesit, por shqetësimi psikik mund të vijë nga drejtime të ndryshme.
Sipas nenit 9-a, paragrafi 4, të Ligjit për Marrëdhëniet e Punës, ushtrues i shqetësimit psikik mund të jetë një ose më shumë persona, pavarësisht pozitës apo statusit të tyre.
Kjo do të thotë se mobing mund të ushtrojnë:
Punëdhënësi si person fizik.
Personi përgjegjës te punëdhënësi.
Drejtuesi ose eprori i drejtpërdrejtë.
Një ose më shumë kolegë.
Një grup i të punësuarve.
Me fjalë të tjera, mobingu nuk kufizohet vetëm në raportin ndërmjet eprorit dhe vartësit. Ai mund të ndodhë edhe ndërmjet kolegëve që kanë të njëjtin nivel të përgjegjësisë në punë.
A konsiderohet mobing çdo debat me shefin?
Jo. Ky është një nga dallimet më të rëndësishme që duhet ta kuptojnë punëtorët.
Procesi i punës nënkupton caktimin e detyrave, dhënien e udhëzimeve, kontrollin e realizimit të punës dhe vlerësimin e rezultateve.
Punëdhënësi ka të drejtë të kërkojë nga të punësuarit përmbushjen e detyrimeve të tyre, të tërheqë vërejtje për lëshimet dhe të ndërmarrë masa ligjore kur ka shkelje të rendit dhe disiplinës së punës.
Por kjo e drejtë nuk mund të përdoret si arsyetim për poshtërim të vazhdueshëm, fyerje apo krijim të qëllimshëm të një ambienti armiqësor në punë.
Ligji i veçantë për Mbrojtjen nga Ngacmimi në Vendin e Punës, në nenin 8, përcakton se dallimet e herëpashershme në mendime lidhur me punën dhe detyrat e punës nuk konsiderohen ngacmim, përveç rasteve kur qëllimi i tyre është cenimi ose fyerja e qëllimshme e punëtorit.
Prandaj, duhet bërë dallimi ndërmjet drejtimit të ligjshëm të procesit të punës dhe sjelljes që cenon dinjitetin dhe integritetin e të punësuarit.
Çfarë mund të bëjë punëtori që konsideron se është viktimë e mobingut?
Punëtori që konsideron se është i ekspozuar ndaj shqetësimit psikik ka të drejtë të kërkojë mbrojtje në përputhje me Ligjin për Mbrojtjen nga Ngacmimi në Vendin e Punës.
Ky ligj parasheh procedurë për mbrojtje, ndërsa ndër hapat më të rëndësishëm janë:
1. Dokumentimi i sjelljes
Punëtori duhet të mbajë shënime për ngjarjet, datat, kohëzgjatjen dhe rrethanat në të cilat kanë ndodhur ato. E-mailat, mesazhet, dokumentet dhe dëshmitë e kolegëve mund të shërbejnë si prova të rëndësishme.
2. Paralajmërimi me shkrim
Neni 17 i ligjit të veçantë parasheh që punëtori t’i drejtohet me shkrim personit për të cilin konsideron se po ushtron ngacmim dhe t’i bëjë me dije se sjellja e tij është e papërshtatshme, e papranueshme dhe e padëshiruar, duke e paralajmëruar se do të kërkojë mbrojtje ligjore nëse ajo nuk ndërpritet.
3. Paraqitja e kërkesës për mbrojtje
Ligji parasheh mundësinë e paraqitjes së një kërkese me shkrim për mbrojtje nga ngacmimi në vendin e punës pranë punëdhënësit.
Në raste të caktuara, kur për ngacmimin akuzohet organi drejtues ose punëdhënësi si person fizik, ekziston mundësia e veçantë e inicimit të procedurës gjyqësore, pas paralajmërimit paraprak me shkrim.
4. Kërkimi i mbrojtjes gjyqësore
Punëtori mund të kërkojë mbrojtje edhe para gjykatës kompetente, në përputhje me kushtet dhe procedurën e përcaktuar me ligjin e veçantë.
Është e rëndësishme që punëtorët t’i verifikojnë afatet ligjore dhe kushtet procedurale përpara se të ndërmarrin hapa konkretë juridikë.
Kush duhet ta dëshmojë se ka pasur mobing?
Ligji për Marrëdhëniet e Punës, në nenin 11, paragrafin 2, parasheh se në rast të një kontesti për shkak të shqetësimit psikik në vendin e punës, barra e të provuarit bie mbi individin ose grupin ndaj të cilit është iniciuar procedura për mobing, përveç rasteve kur dëshmohet se trajtimi i ndryshëm është bërë për shkak të përjashtimeve të përcaktuara me ligj.
Edhe Ligji i veçantë për Mbrojtjen nga Ngacmimi në Vendin e Punës përmban dispozita lidhur me barrën e të provuarit gjatë procedurës gjyqësor
Kjo paraqet një garanci të rëndësishme ligjore për punëtorët që kërkojnë mbrojtje, por nuk do të thotë se ata nuk duhet të kenë fakte dhe prova për sjelljen për të cilën ankohen.
A mund të ndëshkohet punëtori pse ka denoncuar mobingun?
Jo. Punëtori nuk guxon të vendoset në pozitë më të pafavorshme për shkak se ka kërkuar mbrojtje juridike ose ka marrë pjesë si dëshmitar në një procedurë për mobing.
Neni 11, paragrafi 3, i Ligjit për Marrëdhëniet e Punës parasheh se për shkak të inicimit të procedurës për mbrojtje juridike nga shqetësimi psikik, si dhe për shkak të dëshmisë gjatë procedurës, të punësuarit nuk mund t’i përkeqësohen kushtet e punës.
Në mënyrë të veçantë përmenden ulja e pagës, transferimi në një vend tjetër të punës dhe pengimi i avancimit ose i aftësimit profesional.
Mbrojtje shtesë parasheh edhe neni 30 i ligjit të veçantë, i cili ndalon vendosjen e punëtorit në pozitë më të pafavorshme për shkak të inicimit të procedurës ose pjesëmarrjes së tij si dëshmitar.
Mobingu nuk është një konflikt i zakonshëm mes kolegëve
Shqetësimi psikik në vendin e punës mund të ketë pasoja serioze për dinjitetin, reputacionin profesional dhe shëndetin e punëtorit.
Prandaj, është e rëndësishme që të punësuarit ta dinë se kanë të drejtë për një ambient pune ku do të respektohen dhe nuk do të ekspozohen ndaj poshtërimit të vazhdueshëm, frikësimit apo cenimit të qëllimshëm të pozitës së tyre profesionale.
Mobingu nuk duhet të trajtohet si pjesë normale e procesit të punës dhe as si çmim që punëtori duhet ta paguajë për ta mbajtur vendin e tij të punës. Ligji parasheh mekanizma mbrojtës, ndërsa njohja e tyre është hapi i parë drejt realizimit të të drejtave të punëtorëve.
Burimet: Ligji për Marrëdhëniet e Punës, nenet 9-a dhe 11; Ligji për Mbrojtjen nga Ngacmimi në Vendin e Punës, veçanërisht nenet 5, 8, 17, 18 dhe 30.

