Pas më shumë se dy vitesh bombardimesh të pandërprera dhe lufte – nga gjenocidi i Izraelit në Gaza dhe sulmi i udhëhequr nga Hamasi ndaj fshatrave jugore në tetor 2023 që i parapriu, deri te luftërat dhe goditjet e njëpasnjëshme të vendit ndaj Iranit, Libanit, Sirisë dhe shteteve të tjera fqinje – analistë, vëzhgues dhe studime të shumta brenda Izraelit kanë arritur në përfundimin se vendi është formësuar nga trauma.
Një anketë e fundit nga Maccabi Healthcare Services zbuloi se rreth një e treta e izraelitëve besojnë se kanë nevojë për mbështetje profesionale të shëndetit mendor. Mes atyre që kanë shërbyer në ushtri, qoftë si rekrutë apo rezervistë, tabloja është edhe më e rëndë. Në janar, Ministria e Mbrojtjes e Izraelit raportoi një rritje prej afro 40 për qind të rasteve të çrregullimit të stresit post-traumatik (PTSD) mes ushtarëve të saj që nga shtatori 2023, me një rritje të pritshme prej 180 për qind deri në vitin 2028.
Qeveria nuk ka publikuar numrin e ushtarëve të liruar nga detyra për shkak të problemeve të shëndetit mendor gjatë së njëjtës periudhë, pavarësisht detyrimit ligjor për ta bërë këtë, raportojnë mediat izraelite.
Në fillim të këtij muaji, Magen David Adom, shërbimi paramedik i Izraelit, nisi një shërbim të posaçëm emergjent për shëndetin mendor, pasi regjistroi një rritje prej 45 për qind të thirrjeve që po merrte. Sipas tyre, shumica lidhej me presionin e vazhdueshëm nga luftërat e shumta të vendit.
Numri i vetëvrasjeve, një tregues kyç i shëndetit mendor, është rritur ndjeshëm në të gjithë shoqërinë, por veçanërisht në ushtri, ku 78 për qind e vetëvrasjeve ushtarake në vitin 2024 lidhen me operacionet luftarake në Gaza, Bregun Perëndimor të pushtuar dhe Liban, raportoi The Jerusalem Post në shkurt.
Rastet e dhunës në familje, si dhe problemet e shëndetit mendor si depresioni dhe stresi, janë rritur gjithashtu që nga ajo që shumë në vend e konsiderojnë si një seri të pafund luftërash që filluan në tetor 2023.
Presidenti i Izraelit, Isaac Herzog, duket se e pranoi këtë trend në fund të majit, duke iu referuar rritjes së dhunës brenda vetë shoqërisë izraelite, përfshirë atë të kryer nga kolonët izraelitë nga vendbanimet ilegale ndaj palestinezëve në Bregun Perëndimor të pushtuar, si dhe rritjes së dhunës ndaj të krishterëve.
Duke folur në një ceremoni çmimesh, ai tha: “Do të doja të flisja sot vetëm për unitetin. Por me keqardhje të madhe, po jetojmë ditë në të cilat dhuna nuk është e vetmja gjë që po shfaqet. Krahas saj, në skajet e shoqërisë sonë të mrekullueshme izraelite, po depërton një proces i tmerrshëm – një proces brutalizimi. Është një proces i ngadalshëm dhe shqetësues, që rrezikon të bëhet pjesë e zakonshme e shoqërisë izraelite, dhe ne nuk do ta lejojmë këtë.”
“Si një ndërprerës”
“7 tetori ishte si një ndërprerës, dhe trauma që shkaktoi është e përhapur dhe e vazhdueshme,” tha Tuly Flint, një specialist izraelit i shëndetit mendor dhe veteran lufte, për Al Jazeera. “Ndjenja e sigurisë e njerëzve u shkatërrua,” tha ai, duke argumentuar se hendeku midis konflikteve të mëparshme dhe atyre aktuale kishte krijuar një ndjenjë të rreme sigurie, së bashku me një besim të gabuar në superioritetin ushtarak dhe teknologjik të Izraelit, që kishte mbajtur atë që ai e përshkroi si “pushtimin dhe shtypjen” e palestinezëve në një distancë të sigurt.
“Njerëzit kanë humbur besimin në shoqërinë, qeverinë dhe institucionet e tyre,” tha Flint, duke përshkruar ndjenjën e tradhtisë institucionale tek ata që mbështeteshin te shteti për mbrojtje, apo dëmtimin moral të përjetuar nga ata që jetuan pasojat e dështimit të tij për ta bërë këtë. “Në disa raste, kjo i ka shtyrë njerëzit të përqafojnë politika të djathta, të adoptojnë një qasje më të ashpër ndaj kërcënimeve të perceptuara dhe të humbasin besimin te qeveria,” shtoi ai. Sipas tij, kjo është një prirje që nuk tregon shenja ngadalësimi.
Një sondazh nga portali i lajmeve N12 për votuesit hebrenj izraelitë për herë të parë këtë vit sugjeron se kjo është e vërtetë. Nga të rinjtë 18–21 vjeç që janë rritur gjatë gjenocidit në Gaza dhe ciklit të pafund të konflikteve rajonale, 46 për qind thanë se 7 tetori ishte shkaktuar nga një “tradhti e brendshme”, ndërsa shumica e të anketuarve treguan se kjo gjeneratë është më e djathta dhe më fetare në historinë e Izraelit.
Dhuna e rrënjosur
Megjithatë, shkalla në të cilën këto prirje filluan më 7 tetor 2023 është e paqartë, thonë analistët dhe vëzhguesit. Dhuna ka qenë pjesë e brendshme e Izraelit që nga themelimi i tij në vitin 1948, sipas analistëve si sociologu i njohur izraelit Yehouda Shenhav-Shahrabani, i cili i tha Al Jazeera-s se ngjarjet pas 7 tetorit thjesht i dhanë një shtysë të re rrjedhave ekzistuese.
“7 tetori ishte si një fillim i ri,” tha ai. “Njerëzit krijojnë fillime për të fshirë traumën e së kaluarës. Dhënia e një date fillimi traumës ndihmon për ta shpjeguar atë.”
Duke rikujtuar një bisedë me mikun e tij, shkrimtarin e ndjerë libanez Elias Khoury, i cili kishte thënë se izraelitët duhet të përjetojnë një humbje për t’u bërë “më njerëzorë” dhe më pak arrogantë, Shenhav-Shahrabani tha: “Nuk jam i sigurt që kjo ka ndodhur. 7 tetori ishte një humbje, dhe që atëherë izraelitët janë bërë edhe më fashistë.
Gjithmonë ka pasur një element fashist në sionizëm, por rrymat më liberale, si kibucet, e kanë mbuluar atë. Megjithatë, që nga 7 tetori, kjo është bërë më e dukshme. Mund ta shohësh kudo,” tha ai, duke shtuar se ka hequr dorë nga mësimdhënia për shkak të kritikave të vazhdueshme nga një numër në rritje studentësh të djathtë.
Se si trauma aktuale do ta formësojë Izraelin në të ardhmen mbetet e paqartë, tha Zahava Solomon, profesoreshë në Universitetin e Tel Avivit, e cila ka studiuar këtë fenomen për 40 vite.
Trauma mund ta motivojë një shoqëri të bëhet e fortë dhe agresive, ose të kërkojë gjithmonë negociata, tha ajo. Për Izraelin, trauma e kaluar e Holokaustit ka krijuar një ndjenjë absolute viktimizimi në shoqëri, e rrënjosur tek qytetarët që nga lindja dhe ku mantra “kurrë më” është bërë pjesë e natyrshme.
Sa i përket palestinezëve, të cilët kanë përjetuar viktimizimin e tyre, kjo sjell “pasoja të rënda” për të ardhmen.
Megjithatë, për Flint, i cili ende ndodhet në vijën e parë të përballjes me pasojat e traumës kolektive të luftës, “nuk ka shërim”.
“Ka vetëm rikuperim. Pasi njerëzit e kalojnë atë prag, kjo është e gjitha.” /Al Jazeera/
