Aktivistja e njohur suedeze Greta Thunberg ka bërë thirrje për ndalimin e menjëhershëm të transportit dhe eksportit të naftës nga Azerbajxhani që kalon nëpër territorin turk në Izrael. Thunberg e bëri këtë thirrje gjatë konferencës së klimës COP31 në Antalia, Turqi.
Duke folur në një konferencë të mbushur plot për shtyp të enjten, në të cilën morën pjesë edhe aktivistë nga Nepali, Australia, Palestina dhe Kanadaja, Greta Thunberg i bëri thirrje Ankarasë të “ndalojë transferimin e naftës dhe energjisë nga territori i saj në Izrael”, duke theksuar se kjo “nxit drejtpërdrejt gjenocidin në Palestinë”.
Deklaratat erdhën menjëherë pasi Presidenti turk Rexhep Tajip Erdogan tha në fjalimin e tij hapës në konferencë se Gaza po vuante “jo vetëm gjenocid, por edhe ekocid”, dhe bëri thirrje për ndihmë urgjente humanitare për të hyrë në enklavën e rrethuar dhe të shkatërruar nga lufta.
Ministri i Mjedisit dhe kryetari i COP31, Murat Kurum, u tha mediave turke më parë këtë javë se Turqia nuk i kishte ftuar udhëheqësit izraelitë në samit për shkak të vrasjeve masive të palestinezëve në Gaza.
Megjithatë, grupi i fushatës Embargo Energjie për Palestinën (EFFP) i tha Middle East Eye se, ndërsa i mirëpriti deklaratat dhe lëvizjet, “një kontradiktë e pakëndshme vazhdon ta ndjekë Turqinë gjatë gjithë COP”.
“Si mund ta paraqesë qeveria turke veten si një lidere klimatike, ndërsa territori i saj mbetet një element thelbësor i zinxhirëve të furnizimit që i sigurojnë naftë Izraelit gjatë sulmit të tij gjenocidal ndaj palestinezëve?”, pyeti një zëdhënës i grupit.
Turqia, e cila është bashkë-organizatore e konferencës së klimës të këtij viti me Australinë, po përballet me presion dhe hetime në rritje mbi dërgesat e saj të vazhdueshme të naftës bruto të Azerbajxhanit. Nafta pompohet përmes tubacionit Baku-Tbilisi-Ceyhan (BTC) nga Azerbajxhani dhe më pas transportohet nga porti turk i Ceyhanit.
Dhjetëra dërgesa sekrete
Një raport i përditësuar i publikuar bashkërisht javën e kaluar nga EFFP, Lëvizja Rinore Palestineze dhe Progresivja Ndërkombëtare zbulon se 77 dërgesa nafte bruto, me një total prej gati 6,463 kilotonësh, u nisën nga porti turk i Ceyhan-it për në Izrael midis majit 2024 dhe qershorit 2026. Ankaraja vendosi një embargo tregtare ndaj Izraelit në maj 2024.
Gjetjet e fundit bazohen në një hetim të mëparshëm të publikuar në janar nga të njëjtat grupe, i cili zbuloi se 57 dërgesa nafte bruto Azerbajxhani lundruan nga portet turke në portet izraelite midis majit 2024 dhe dhjetorit 2025.
Raporti thotë se transferimet e karburantit u kryen fshehurazi, me anijet që citonin destinacione të rreme përfundimtare dhe fiknin sistemet e tyre të gjurmimit për të shmangur zbulimin. Studiuesit kanë rindërtuar këto udhëtime dhe kanë konfirmuar thirrjet e anijeve në Izrael duke përdorur imazhe satelitore dhe të dhëna të trafikut detar.
Studimi zbuloi se nafta e pompuar përmes tubacionit BTC përbënte mbi 40 përqind të importeve totale të naftës së Izraelit gjatë luftës në Gaza, dhe se nafta rafinohet dhe përdoret për të furnizuar me energji avionët luftarakë, tanket dhe automjetet ushtarake izraelite.
Pozicionet e qeverisë turke dhe burimet diplomatike
Turqia ka pohuar vazhdimisht se nuk kontrollon se ku shitet nafta e pompuar përmes BTC. Tubacioni operohet nga kompania shtetërore e energjisë e Turqisë, Botas, ndërsa është në pronësi të kompanisë shtetërore të Azerbajxhanit, Socar.
Në nëntor 2024, ministri i energjisë i Turqisë tha se eksportuesit që përdorin Ceyhan-in “respektojnë vendimin për t’i dhënë fund tregtisë me Izraelin” dhe se nafta nuk ngarkohet në anije që e listojnë Izraelin si destinacionin e tyre.
Megjithatë, të dhënat nga firma e ndjekjes së anijeve Kpler, të cituara nga Reuters, treguan se eksportet e naftës bruto të Azerbajxhanit në Izrael u rritën me 31 përqind në vitin 2025, niveli më i lartë që nga viti 2022.
Pas raportit fillestar, EFFP tha se ministritë turke kishin rishikuar të dhënat e tyre dhe kishin njoftuar procedura ligjore kundër agjentëve të transportit detar të akuzuar për raportim të rremë të destinacioneve për dërgesat e destinuara për portet izraelite. Megjithatë, të dhënat e përditësuara tregojnë se të paktën 20 dërgesa, me një peshë totale të vlerësuar prej 2,411 kilotonësh, u nisën nga Turqia për në Izrael midis 2 dhjetorit 2025 dhe 30 qershorit 2026, duke sugjeruar se dërgesat vazhduan edhe pas këtyre premtimeve.
Duke iu përgjigjur një pyetjeje nga Middle East Eye, burime diplomatike turke thanë se tubacioni BTC rregullohet nga marrëveshjet ndërkombëtare dhe se projekti është një partneritet i 10 kompanive, me Korporatën Turke të Naftës (TPAO) që mban një pjesëmarrje prej 6.53 përqind. Ata theksuan se “nuk ka shitje të naftës në pronësi të TPAO-s në Izrael”, duke shtuar se “kompanitë e tjera që përdorin tubacionin BTC respektojnë vendimin e Turqisë për të pezulluar tregtinë me Izraelin dhe nuk bëhen dërgesa në Izrael si destinacion i caktuar i dorëzimit”.
Roli i kompanive greke të transportit detar
Sipas të dhënave të disponueshme, shumica e dërgesave u trajtuan nga kompanitë greke të transportit detar Kyklades Maritime Corporation dhe Thenamaris Ships Management. Portali Middle East Eye raportoi më parë, duke cituar grupin No Harbor for Genocide, se nga 2 maji 2024 deri më 1 dhjetor 2025, këto dy kompani greke trajtuan 91.23 përqind të dërgesave të naftës nga Turqia në Izrael.
Në shumicën e rasteve, anijet i fikën sinjalet e tyre ndërsa lundronin në jug të Turqisë dhe i ndezën ato përsëri disa ditë më vonë, shpesh me ngarkesë dukshëm më të vogël, duke sugjeruar se ato kishin shkarkuar ngarkesë midis dy ndalesave të regjistruara. /tesheshi.com/
