Kroacia po planifikon ndërtimin e një prej qendrave më të mëdha të të dhënave dhe inteligjencës artificiale në Evropë.
Projekti, i quajtur “Pantheon AI”, parashikon një investim prej 50 miliardë dollarësh dhe synon të bëhet funksional në fillim të vitit 2029. Nëse realizohet, ai do të jetë investimi më i madh privat në historinë e vendit.
Por pavarësisht entuziazmit të qeverisë kroate dhe investitorëve, projekti ka ngritur shumë pikëpyetje.
Ende nuk janë siguruar lejet kryesore të ndërtimit, nuk është kryer studimi i ndikimit mjedisor dhe nuk është e qartë nëse janë garantuar të gjitha fondet e nevojshme.
Skeptikët paralajmërojnë se projekti mund të jetë shumë më i vështirë për t’u realizuar sesa paraqitet publikisht.
Sipas planeve aktuale, ndërtimi duhet të nisë në fillim të vitit 2027 dhe të përfundojë brenda dy vjetësh. Projekti financohet nga kapital privat ndërkombëtar i lidhur me kompaninë amerikane Pantheon Atlas LLC.
Investitorët pretendojnë se pas projektit qëndron një konsorcium fondesh amerikane, partnerësh teknologjikë dhe kompanish infrastrukturore.
Figura më e njohur e lidhur me projektin është biznesmeni kroat Jako Andabak, i cili ka ndërtuar pasurinë e tij në sektorin e sigurimeve dhe turizmit.
Ai nuk ka përvojë në inteligjencën artificiale apo teknologjinë e të dhënave, por roli i tij është të sigurojë tokën, infrastrukturën lokale dhe lidhjet me institucionet kroate. Aktivitetet e tij të mëparshme janë shoqëruar me polemika që lidhen me privatizimet dhe përdorimin e pronave bregdetare.
Projekti është mbështetur publikisht nga kryeministri Andrej Plenković dhe ministra të qeverisë kroate. Megjithatë, shumë detaje të rëndësishme mbeten të paqarta.
Nuk dihet nëse janë zgjidhur çështjet e pronësisë së tokës, nëse janë miratuar lidhjet me rrjetin elektrik dhe nëse janë përfunduar procedurat ligjore dhe mjedisore.
Një nga çështjet më të debatueshme është vendndodhja e projektit. Qendra e inteligjencës artificiale planifikohet të ndërtohet në komunën Topusko, një zonë pranë kufirit me Bosnjën dhe Hercegovinën, e goditur rëndë nga lufta dhe emigracioni.
Investitorët premtojnë mijëra vende pune, por ekspertët e teknologjisë theksojnë se qendrat moderne të të dhënave zakonisht krijojnë pak vende pune të përhershme krahasuar me madhësinë e investimit.
Banorët vendas janë skeptikë edhe për mënyrën e blerjes së tokës. Sipas tyre, parcelat bujqësore janë blerë prej vitesh për projekte energjetike dhe procesi nuk ka qenë transparent. Ata pretendojnë se presioni ndaj pronarëve të tokave po përsëritet edhe tani.
Një tjetër shqetësim madhor është energjia. Qendra e të dhënave do të kërkonte një sasi të jashtëzakonshme energjie elektrike – afërsisht një të katërtën e konsumit aktual të Kroacisë. Për këtë arsye projekti përfshin ndërtimin e termocentraleve diellore, nënstacioneve dhe linjave të reja të transmetimit.
Shumë ekspertë besojnë se komponenti energjetik mund të jetë në fakt interesi kryesor ekonomik i projektit, ndërsa vetë inteligjenca artificiale mund të shërbejë si justifikim për të siguruar mbështetje politike dhe financiare ndërkombëtare.
Në projekt janë përfshirë kompani të mëdha energjetike, përfshirë grupin kroat Končar dhe kompaninë portugeze Greenvolt.
Projekti u prezantua në kuadër të Iniciativës Tre Dete në Dubrovnik, ku morën pjesë liderë evropianë dhe përfaqësues amerikanë.
Në të njëjtin aktivitet u promovua edhe ndërtimi i një gazsjellësi të ri mes Kroacisë dhe Bosnjës. Kjo ka nxitur spekulime se Pantheon AI lidhet ngushtë me strategjitë amerikane për zgjerimin e ndikimit energjetik në Evropën Juglindore.
Administrata amerikane e Donald Trump ka promovuar fuqishëm konceptin e “dominimit energjetik”, duke nxitur investime të mëdha në infrastrukturën energjetike dhe duke ushtruar presion politik për projekte strategjike.
Ambasadorja amerikane në Zagreb deklaroi se, pasi të përfundojë Pantheon AI, kompani të mëdha amerikane do të investojnë në Kroaci.
Megjithatë, skeptikët theksojnë se edhe në SHBA projekte të ngjashme të qendrave të mëdha të të dhënave shpesh përballen me vonesa për shkak të konsumit të madh të energjisë dhe mbingarkesës së rrjetit elektrik.
Në disa shtete amerikane janë vendosur madje kufizime për ndërtimin e qendrave të reja të të dhënave.
Për momentin, Pantheon AI mbetet një projekt ambicioz që mund të transformojë Kroacinë në një qendër të rëndësishme teknologjike dhe energjetike.
Por mungesa e transparencës, sfidat infrastrukturore dhe pyetjet mbi ndikimin mjedisor dhe ekonomik bëjnë që shumë ekspertë të dyshojnë nëse projekti do të realizohet sipas planeve të shpallura. \tesheshi.com\
